{"id":6424,"date":"2024-09-02T10:02:39","date_gmt":"2024-09-02T10:02:39","guid":{"rendered":"https:\/\/heemerfgoed.nl\/?p=6424"},"modified":"2024-09-05T13:53:33","modified_gmt":"2024-09-05T13:53:33","slug":"de-plaatse-in-brabant-lijst-tabel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/heemerfgoed.nl\/index.php\/2024\/09\/02\/de-plaatse-in-brabant-lijst-tabel\/","title":{"rendered":"De Plaatse in Brabant – lijst (tabel)"},"content":{"rendered":"\n

De Plaatse in Brabant.<\/p>\n\n\n\n

Etymologie: Een Plaatse (plaetse) is een oud middeleeuws (1232) woord voor een vlakke binnenplaats, een plein. Het is verwant aan de woorden platea, Platz, place, platus, plat (vlak). Ook heeft het de betekenis van boerderij of hof (hofplaats) erf. <\/em><\/p>\n\n\n\n

De kennis m.b.t. het bestaan van vele Plaatse in Brabant is aan het verdwijnen. Naar mijn mening staan ze aan het begin van de lokale geschiedenis van onze dorpen en steden. In het Noord-Oosten van ons land worden ze veelal Brink genoemd, maar die benaming hoort niet thuis in Zuid-Nederland. Vooral in Brabant is de oorspronkelijke benaming Plaatse. Vanuit deze benaming is het woord Plaats met de betekenis van ‘woonplaats overgeleverd. De Plaatse is de lokatie waar je woont! Het zou zonde zijn als de oude betekenis van het woord ‘woonplaats zou verdwijnen. <\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Vanaf 600 vindt er mede door klimaatverandering, een ontvolking plaats in wat nu Brabant is. Toen in de middeleeuwen, vanaf de 11e<\/sup> eeuw, de bewoning in onze regio weer toenam ontstonden de nieuwe nederzettingen als akkerdorpen aan doorgaande wegen (zandpaden), meestal bij een driesprong (dries). Zo\u2019n driesprong vormt dan een driehoekig plein, gelegen op een hoger gelegen zandrug (donk). De weg splitst zich bij de donk om zo links en rechts om de donk heen verder te gaan richting andere nederzettingen en driesprongen.<\/p>\n\n\n\n

Deze driehoekig pleintjes worden omringd door 1 of meerdere boerderijen met bijgebouwen. Op zo\u2019n pleintje groeit van oudsher vaak alleen maar gras (weiland) en er staan vaak oude bomen (meestal eiken, lindes of essen). Ook is er meestal een poel (bron, ven, weijer) aanwezig als drinkplaats voor het vee en als brandpunt. Zo\u2019n poel, een natuurlijke bron, is daardoor altijd voorzien van zuiver, helder water voor menselijk gebruik. In de avond wordt het vee daarnaartoe gebracht als veilig onderkomen tussen de gebouwen in. Overdag gaan ze dan weer naar de omliggende weilanden.<\/p>\n\n\n\n

In Brabant wordt een dergelijk, vaak wat hoger gelegen pleintje, een Plaatse of Hofplaats genoemd. De meeste Plaatse zijn in de vroege middeleeuwen ontstaan. Voor die tijd waren er al oudere nederzettingen, mogelijk ook in deze vorm. Deze waren door de lage bevolkingsdichtheid echter klein in aantal. Een Plaatse kan ook aan een doorwaadbare plek in een rivier of beek ontstaan zijn. Zo\u2019n Plaatse ligt dan vaak aan een eeuwenoude weg. Ook bij zo\u2019n Plaatse is altijd een poel aanwezig.<\/p>\n\n\n\n

\u00c9\u00e9n boerderij (de Hofplaats) is de belangrijkste. Hieruit groeit in de vroege middeleeuwen soms een groter kasteel. De eerste christelijke houten kerken verschijnen, tegelijk met de meeste kastelen, ook aan deze \u2018Plaatse\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Vanaf de 13e eeuw worden nieuwe kerken ook elders opgericht en ontstaan grotere dorpen rondom deze kerken. Bij zo\u2019n nieuwe kerk wordt een nieuw pleintje gevormd, de dorpsbrink. Deze nieuwe kerk ligt niet meer op de locatie van een oude Plaatse maar vaak nog wel op een leylijn. De nieuwe Brink heeft vaak geen natuurlijke poel meer en ook staan er geen bomen meer op. De vorm van een driehoek wordt ook regelmatig losgelaten. Veel brinken hebben een meer ovale vorm.<\/p>\n\n\n\n

Soms werd de oude Plaatse bij latere uitbreidingen in het nieuwe dorp opgenomen. Daardoor zijn veel Plaatsen niet meer herkenbaar als zodanig of hooguit nog enigszins herkenbaar in het stratenpatroon. Andere Plaatse zijn opgegaan in het landschap als weiland of verdwenen tijdens een ruilverkaveling. Gelukkig zijn er nog enkele Plaatse in bijna originele staat bewaard gebleven (zie lijst nrs 1a, 1b, 1c).<\/p>\n\n\n\n

Het herkennen van deze oude Plaatsen is echter belangrijk om een goed beeld te krijgen van de ontstaansgeschiedenis van een stad of dorp. De oude Plaatsen hebben ook een bijna vergeten historisch en cultureel belangrijke positie in het welzijn van mensen.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plaatse Geremt<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Hieronder volgt een lijst met waarschijnlijke en zekere Plaatse. Zowel verdwenen als (deels) nog bestaande Plaatse staan vermeld. De lijst pretendeert niet volledig te zijn. Het is hooguit een uitnodiging tot verder archeologisch- of wetenschappelijk onderzoek of bezichtiging. De lijst is gebaseerd op literair- en toponiemenonderzoek en het uitgebreid bestuderen van oude en moderne landkaarten. De uitkomsten heb ik verbonden aan logisch redeneren van wat op basis van criteria de mogelijkheden zijn. <\/p>\n\n\n\n

Deze criteria zijn met name: <\/p>\n\n\n\n